Cannabis และ cannabinoids คืออะไร?

You are here:
< All Topics

กัญชา (cannabis) ในที่นี้หมายถึง สิ่งที่มาจากพืชกัญชา (cannabis plant หรือ Cannabis sativa L. plant) ทั้งชิ้นส่วนของพืชและสารธรรมชาติในพืชกัญชา ที่ผ่านมาในบางประเทศมีผลิตภัณฑ์กัญชา (cannabis preparations) ที่ใช้เป็นยาแบบไม่ได้ผ่านการอนุมัติทะเบียนตำรับ มีทั้งชนิด raw cannabis ซึ่งใช้ยอดช่อดอก เรซิน น้ำมัน หรือสารสกัด เป็นต้น จาก raw cannabis นี้ เภสัชกรอาจนำมาปรุงเป็นตำรับตามใบสั่งยาสำหรับผู้ป่วยเฉพาะราย (magistral preparations) นอกจากนี้ อาจนำ raw cannabis มาทำเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐานขึ้น และผลิตเป็นจำนวนมากโดยโรงงานอุตสาหกรรม (standardised cannabis preparations) โดยอาจทำเป็นกัญชาบรรจุแคปซูล น้ำมันกัญชาสกัด อย่างไรก็ตาม ชนิด และปริมาณสารสำคัญในผลิตภัณฑ์เหล่านี้มีความหลากหลายมาก ขึ้นกับสายพันธุ์พืช วิธีการปลูก สภาพแวดล้อม ตลอดจนการเก็บรักษา จึงยากที่จะทดสอบด้านประสิทธิภาพในการรักษาความเจ็บป่วย

Cannabinoids หมายถึงสารต่างๆ ที่จับได้กับตัวรับจำเพาะในร่างกาย (cannabinoid receptors) อาจเป็นสารที่มาจากพืชกัญชา (plant-derived cannabinoids หรือ phytocannabinoids) หรือสารสังเคราะห์ (synthetic cannabinoids) สารเหล่านี้ มีฤทธิ์ต่อจิตและประสาทในร่างกาย มี cannabinoids ด้วยเช่นกัน (endocannabinoids) ในพืชกัญชามี cannabinoids กว่า 140 ชนิด ซึ่ง tetrahydrocannabinol (THC) และ cannabidiol (CBD) เป็นชนิดที่มีการศึกษากันมาก ส่วนชนิดที่เป็นสารสังเคราะห์อาจมีโครงสร้างเหมือนหรือแตกต่างจาก cannabinoids ที่พบในพืชกัญชา ในการจัดประเภทตามกฎหมายนั้น สารสังเคราะห์แม้เป็นชนิดเดียวกันกับที่พบตามธรรมชาติในพืชกัญชาแต่ไม่ได้จัดเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 เช่น THC ชนิดสังเคราะห์ (กรณีไม่ได้ใช้ประโยชน์ทางยา) จัดเป็นวัตถุออกฤทธิ์ในประเภท 1 (ตามพระราชบัญญัติวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท พ.ศ. 2559) ปัจจุบันมี cannabinoids ที่ได้รับอนุมัติในบางประเทศเพื่อใช้ประโยชน์ทางการแพทย์แล้วหลายรายการ ตัวอย่างได้แก่

  • dronabinol เป็น THC ชนิดสังเคราะห์ ผลิตในรูปยาแคปซูลความแรง 2.5, 5 และ 10 มิลลิกรัม และยาน้ำใสความแรง 5 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร สำหรับรับประทาน มีข้อบ่งใช้เพื่อรักษา anorexia ในผู้ป่วยโรคเอดส์ และรักษาอาการคลื่นไส้และอาเจียนที่เกิดจากการใช้เคมีบำบัดในการรักษาโรคมะเร็ง ใช้ยานี้เมื่อใช้ยาอื่นไม่ได้ผล
  • nabilone เป็นสารสังเคราะห์ที่โครงสร้างคล้าย THC ผลิตในรูปยาแคปซูลความแรง 1 มิลลิกรัม สำหรับรับประทาน มีข้อบ่งใช้เพื่อรักษาอาการคลื่นไส้และอาเจียนที่เกิดจากการใช้เคมีบำบัดในการรักษาโรคมะเร็ง ใช้ยานี้เมื่อใช้ยาอื่นไม่ได้ผล
  • nabiximols มีส่วนประกอบของ THC และ CBD ที่สกัดจากพืชกัญชา สารทั้งสองนี้มีปริมาณใกล้เคียงกัน (ใน 100 ไมโครลิตรมี THC 2.7 มิลลิกรัม และ CBD 2.5 มิลลิกรัม) ผลิตในรูปยาสเปรย์สำหรับใช้กับเยื่อเมือกในปาก (oromucosal spray) ใช้สเปรย์ด้านในแก้มหรือใต้ลิ้น มีข้อบ่งใช้สำหรับรักษากล้ามเนื้อเกร็งในผู้ป่วย multiple sclerosis
  • cannabidiol (CBD) เป็นชนิดธรรมชาติที่สกัดจากพืชกัญชา ผลิตในรูปยาน้ำใสความแรง 100 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร สำหรับรับประทาน มีข้อบ่งใช้เพื่อรักษาอาการชักใน Lennox-Gastaut syndrome หรือ Dravet syndrome ในเด็กอายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป

อ้างอิงจาก:

  1. European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. Medical use of cannabis and cannabinoids: questions and answers for policymaking, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2018. http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/10171/20185584_TD0618186ENN_PDF.pdf;
  2. Freeman TP, Hindocha C, Green SF, Bloomfield MAP. Medicinal use of cannabis based products and cannabinoids. BMJ 2019;365:l1141. doi: 10.1136/bmj.l1141;
  3. RxList – The Internet Drug Index for prescription drug information. https://www.rxlist.com
  4. หน่วยคลังข้อมูลยา เข้าถึงได้จาก https://www.pharmacy.mahidol.ac.th/dic/news_week_full.php?id=1515

Previous 16 ตำรับยากัญชา (ยาแผนไทย)
Next กัญชา…ยาประเภทใหม่
Table of Contents

ชุมชนคนใช้กัญชาเพื่อทางการแพทย์ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

Copyright © 2019 Cera. All rights reserved